Έφυγε από τη ζωή η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ -Μια εμβληματική μορφή της παγκόσμιας διανόησης

Σε ηλικία 99 ετών έφυγε από τη ζωή η σπουδαία βυζαντινολόγος Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, μια προσωπικότητα που σημάδεψε την επιστημονική έρευνα, την πανεπιστημιακή διοίκηση και τη δημόσια ζωή στην Ελλάδα και την Ευρώπη.

Η διαδρομή της υπήρξε μοναδική: υπήρξε η πρώτη γυναίκα πρόεδρος του Τμήματος Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης το 1967 και, λίγα χρόνια αργότερα, η πρώτη γυναίκα πρύτανης στην 700χρονη ιστορία του ιδρύματος (1976).

O Πρόεδρος της Δημοκρατίας έκανε λόγο για «ανεκτίμητη πνευματική παρακαταθήκη και ζωντανό παράδειγμα προσφοράς», ενώ ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης τόνισε πως «η διαδρομή της είναι μία διαρκής απόδειξη της δύναμης της θέλησης, αλλά και των δυνατοτήτων των Ελληνίδων και των Ελλήνων». Δηλώσεις σεβασμού και αναγνώρισης διατύπωσαν επίσης πολιτικοί αρχηγοί και εκπρόσωποι του πνευματικού κόσμου.

Από τον Βύρωνα στο Παρίσι

Γεννημένη στην Αθήνα στις 29 Αυγούστου 1926, κόρη προσφύγων από τη Μικρά Ασία, η Ελένη Αρβελέρ μεγάλωσε στη συνοικία του Βύρωνα. Από μικρή έδειξε έντονη πολιτική και κοινωνική ευαισθησία· σε ηλικία μόλις 14 ετών εντάχθηκε στην Αντίσταση, αναλαμβάνοντας τη μεταφορά μηνυμάτων.

Σπούδασε Ιστορία και Αρχαιολογία στη Φιλοσοφική Σχολή του Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών και το 1953 μετέβη στο Παρίσι για να συνεχίσει τις σπουδές της στην École des Hautes Études. Το 1960 αναγορεύθηκε διδάκτωρ Ιστορίας και το 1966 Docteur ès Lettres.

Από το 1955 εντάχθηκε στο Εθνικό Κέντρο Επιστημονικών Ερευνών της Γαλλίας (CNRS), όπου εξελίχθηκε σε διευθύντρια ερευνών. Το 1967 εξελέγη καθηγήτρια Βυζαντινής Ιστορίας στη Σορβόννη, ανοίγοντας έναν νέο δρόμο για τις γυναίκες στην ανώτατη εκπαίδευση.

Πρωτοπόρος στη διοίκηση και στον πολιτισμό

Η εκλογή της ως προέδρου του Université Paris 1 Panthéon-Sorbonne (1976-1981) αποτέλεσε ιστορικό ορόσημο. Στη συνέχεια διετέλεσε πρύτανης της Ακαδημίας και καγκελάριος των Πανεπιστημίων των Παρισίων (1982-1989), επιβεβαιώνοντας τον ηγετικό της ρόλο στον ευρωπαϊκό ακαδημαϊκό χώρο.

Παράλληλα, ανέπτυξε έντονη δράση στον πολιτισμό και στους διεθνείς οργανισμούς: διετέλεσε πρόεδρος του Εθνικό Θέατρο (1999-2012), του Ευρωπαϊκό Πολιτιστικό Κέντρο Δελφών (1993-2022), καθώς και του Κέντρο Ζορζ Πομπιντού (1989-1991). Υπήρξε επίσης Πρέσβειρα Καλής Θέλησης της UNICEF και εμπειρογνώμων της UNESCO για τις κοινωνικές και ανθρωπιστικές επιστήμες.

Η διεθνής της ακτινοβολία επιβεβαιώθηκε από τη συμμετοχή της σε κορυφαίες ακαδημίες, όπως η Ακαδημία Αθηνών και η Βρετανική Ακαδημία, καθώς και από τις πολυάριθμες τιμητικές διακρίσεις και επίτιμες διδακτορίες που της απονεμήθηκαν.

Μια παρακαταθήκη που υπερβαίνει τα σύνορα

Η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ δεν υπήρξε μόνο μια σπουδαία ιστορικός του Βυζαντίου. Υπήρξε σύμβολο πνευματικής αντοχής, κοινωνικής προσφοράς και γυναικείας χειραφέτησης σε μια εποχή μεγάλων ανακατατάξεων. Με το έργο της γεφύρωσε την Ελλάδα με την Ευρώπη, την επιστημονική έρευνα με τη δημόσια ευθύνη.

Η απώλειά της αφήνει ένα δυσαναπλήρωτο κενό. Η πνευματική της κληρονομιά, όμως, παραμένει ζωντανή – ως φάρος γνώσης, δημοκρατίας και πολιτισμού για τις επόμενες γενιές.

[Σύνταξη – επιμέλεια: Αλίκη Οικονόμου]