Μια Αριστερά παγωμένη στον χρόνο της

Γράφει ο δημοσιογράφος Βασίλης Πανόπουλος

Ο κόσμος αλλάζει με πρωτόγνωρες ταχύτητες. Η τεχνητή νοημοσύνη, η ψηφιοποίηση της εργασίας, η αποδιάρθρωση των παραδοσιακών επαγγελμάτων και η αναδιάταξη της παγκόσμιας ισχύος δεν αποτελούν πλέον σενάρια του μέλλοντος, αλλά την καθημερινή πραγματικότητα. Κι όμως, μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Αριστερά μοιάζει να έχει παγώσει στον χρόνο.

Σε όλο το φάσμα της, εξακολουθεί να επικαλείται την «αλλαγή» ως κεντρικό της αφήγημα. Μόνο που η αλλαγή, αποκομμένη από μια ρεαλιστική και πειστική προοπτική εξουσίας δεν υφίσταται.

Η τελευταία φορά που η «αλλαγή» στην Ελλάδα ταυτίστηκε με μια πραγματική κοινωνική και πολιτική δυναμική εξουσίας ήταν τη δεκαετία του ’80. Ο Ανδρέας Παπανδρέου και το ΠΑΣΟΚ δεν κέρδισαν απλώς εκλογές. Συγκρότησε ένα ηγεμονικό μπλοκ, ικανό να αναδιατάξει συσχετισμούς, να ενσωματώσει κοινωνικά αιτήματα και να επιβάλει τη δική του πολιτική ατζέντα. Από εκεί προέκυψε και ο δικομματισμός που σφράγισε τη μεταπολίτευση.

Η κρίση του 2010 έμοιαζε να ανοίγει ένα αντίστοιχο ιστορικό παράθυρο. Η κοινωνική συναίνεση κατέρρευσε, η μεσαία τάξη αποδομήθηκε, η επισφάλεια γενικεύτηκε, η μετανάστευση επανήλθε, η δημοκρατική νομιμοποίηση του πολιτικού συστήματος κλονίστηκε. Όλα τα υλικά για μια νέα αριστερή ηγεμονία έμοιαζαν παρόντα.

Κι όμως, η ευκαιρία χάθηκε.

Ο ΣΥΡΙΖΑ, παρά τη θεαματική του άνοδο και την κατάκτηση της κυβερνητικής εξουσίας, δεν κατόρθωσε να λειτουργήσει ως φορέας ιστορικού μετασχηματισμού της Αριστεράς. Όχι απλώς επειδή ηττήθηκε πολιτικά, αλλά επειδή δεν επιχείρησε ποτέ σοβαρά να μετασχηματίσει τον ίδιο του τον εαυτό. Ένα κόμμα που επικαλείται την Αριστερά δεν μπορεί να κυβερνά με τα σχήματα του χθες σε μια κοινωνία που έχει ήδη περάσει στο αύριο.

Το πρόβλημα, επομένως, δεν είναι συγκυριακό ούτε περιορίζεται σε πρόσωπα. Είναι δομικό. Η Αριστερά απέτυχε να παρακολουθήσει —και πολύ περισσότερο να ερμηνεύσει— τις βαθιές μεταβολές της σύγχρονης κοινωνίας. Την αλλαγή της εργασίας, τη διάλυση των συλλογικών ταυτοτήτων του 20ού αιώνα, την άνοδο της τεχνολογίας ως παράγοντα ισχύος, τη νέα ταξική διαστρωμάτωση που δεν χωρά στα παλιά ιδεολογικά καλούπια.

Αντίθετα, η Δεξιά προσαρμόστηκε. Όχι προοδευτικά, αλλά αποτελεσματικά. Υιοθέτησε έναν τεχνοκρατικό λόγο, ενσωμάτωσε τη γλώσσα της καινοτομίας και της διαχείρισης, και μέσα σε ένα κλειστό, ολιγαρχικό οικονομικό μοντέλο, παρήγαγε την ψευδαίσθηση της σταθερότητας και της «ικανής διακυβέρνησης». Για μια κοινωνία κουρασμένη και φοβισμένη, αυτό αποδείχθηκε αρκετό.

Σήμερα, η Αριστερά —στην Ελλάδα αλλά και σε μεγάλο μέρος της Δύσης— μοιάζει περισσότερο με ηθικό σχολιαστή του συστήματος παρά με εναλλακτικό φορέα εξουσίας. Καταγγέλλει, αλλά δεν πείθει. Αντιστέκεται ρητορικά, αλλά δεν σχεδιάζει. Μιλά για δικαιοσύνη, χωρίς να απαντά πώς θα κυβερνήσει έναν κόσμο τεχνολογικά, γεωπολιτικά και οικονομικά μετασχηματισμένο.

Το ζητούμενο δεν είναι η επιστροφή σε παλιές βεβαιότητες ούτε η ανακύκλωση φθαρμένων συνθημάτων. Είναι η συγκρότηση μιας νέας Αριστεράς που θα μιλά τη γλώσσα της εποχής, θα κατανοεί τη σχέση τεχνολογίας και εξουσίας, θα επεξεργάζεται ρεαλιστικές αλλά ριζοσπαστικές πολιτικές και, κυρίως, θα διεκδικεί ανοιχτά την εξουσία ως εργαλείο κοινωνικού μετασχηματισμού.

Διαφορετικά, η «αλλαγή» θα συνεχίσει να επαναλαμβάνεται ως σύνθημα — χωρίς καμία αλλαγή στο περιεχόμενό της.

# ΝΕΑ

• Κάνε like στη σελίδα  neaait.gr στο Facebook για να είσαι ενημερωμένος για ΟΛΑ!