Νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης: Ριζικές αλλαγές σε εκλογές, αρμοδιότητες & οικονομική λειτουργία Δήμων και Περιφερειών

Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, που τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση από τον υπουργό Εσωτερικών Θοδωρή Λιβάνιο, αποτελεί ένα από τα πιο εκτενή και φιλόδοξα νομοθετήματα των τελευταίων δεκαετιών για την αυτοδιοίκηση.

Με 761 άρθρα και ενσωμάτωση περίπου 2.000 διάσπαρτων διατάξεων, επιχειρεί να δημιουργήσει ένα ενιαίο, σύγχρονο και λειτουργικό πλαίσιο για δήμους και περιφέρειες.

Ένα ενιαίο θεσμικό πλαίσιο για την αυτοδιοίκηση

Ο νέος Κώδικας συγκροτείται σε έξι βιβλία, τα οποία καλύπτουν κάθε πτυχή της λειτουργίας των ΟΤΑ: από την οργάνωση και τη διακυβέρνηση, έως τις αρμοδιότητες, την οικονομική διαχείριση, τον έλεγχο νομιμότητας και τις γενικές διατάξεις που διέπουν τη λειτουργία της αυτοδιοίκησης.

Το πρώτο βιβλίο περιλαμβάνει τις οργανωτικές διατάξεις, την κατηγοριοποίηση των δήμων και το πλαίσιο εκλογής δημοτικών και περιφερειακών αρχών.

Το δεύτερο βιβλίο περιγράφει το σύστημα διακυβέρνησης, τη λειτουργία των νομικών προσώπων και την καταστατική θέση των αιρετών.

Στο τρίτο βιβλίο καταγράφονται αναλυτικά οι αρμοδιότητες δήμων και περιφερειών, με στόχο την αποφυγή επικαλύψεων και κενών.

Το τέταρτο βιβλίο εισάγει σημαντικές αλλαγές στην οικονομική διαχείριση, διευκολύνοντας την εκτέλεση προϋπολογισμών και μειώνοντας το διοικητικό κόστος.

Το πέμπτο βιβλίο ρυθμίζει τον έλεγχο νομιμότητας των πράξεων των ΟΤΑ, ενώ το έκτο ενσωματώνει στο ελληνικό δίκαιο το πρόσθετο πρωτόκολλο του Ευρωπαϊκού Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας.

Στόχος του Κώδικα είναι η ενιαία ερμηνεία και εφαρμογή των κανόνων, η αντιμετώπιση της πολυνομίας και η ενίσχυση της αποτελεσματικότητας των ΟΤΑ.

Ριζική αλλαγή στο εκλογικό σύστημα – Κατάργηση του δεύτερου γύρου

Η σημαντικότερη μεταρρύθμιση αφορά τον τρόπο εκλογής δημάρχων και περιφερειαρχών. Με το νέο σύστημα καταργείται ο δεύτερος γύρος, ενώ εισάγεται η δυνατότητα δεύτερης επιλογής στο ίδιο ψηφοδέλτιο.

Από τις εκλογές του 2028, κάθε ψηφοφόρος θα μπορεί να επιλέγει έναν κύριο συνδυασμό και έναν δεύτερο. Αν κανένας συνδυασμός δεν συγκεντρώσει 50% + 1 στην πρώτη επιλογή, οι δεύτερες επιλογές των συνδυασμών που αποκλείστηκαν προστίθενται στους δύο πρώτους.

Δήμαρχος ή περιφερειάρχης εκλέγεται ο επικεφαλής του συνδυασμού που συγκεντρώνει την πλειοψηφία, με κατώτατο όριο το 42%. Η θητεία παραμένει πενταετής, με εκλογές την τελευταία Κυριακή του Νοεμβρίου.

Παράλληλα, εισάγεται η προαιρετική ηλεκτρονική ψηφοφορία σε ειδικά εκλογικά κέντρα με παρουσία δικαστικού αντιπροσώπου, καθώς και η δυνατότητα διεξαγωγής συμβουλευτικών δημοτικών δημοψηφισμάτων με ηλεκτρονική διαδικασία.

Αναβαθμίζονται επίσης τα συμβούλια νέων, με σαφείς κανόνες εκλογής και ηλεκτρονική ψηφοφορία.

Αρμοδιότητες, οικονομική διαχείριση και εποπτεία: Τέλος στις επικαλύψεις και στη γραφειοκρατία

Ο Κώδικας επιχειρεί να λύσει ένα από τα πιο διαχρονικά προβλήματα της αυτοδιοίκησης: την ασαφή κατανομή αρμοδιοτήτων μεταξύ κράτους, δήμων και περιφερειών. Με συστηματική καταγραφή και ταξινόμηση, επιδιώκεται η αποφυγή επικαλύψεων, η ενίσχυση της συνεργασίας και η αποτελεσματικότερη άσκηση των αρμοδιοτήτων.

Στην οικονομική διαχείριση, το τέταρτο βιβλίο εισάγει ένα εκσυγχρονισμένο πλαίσιο για προϋπολογισμούς, δαπάνες και οικονομικές διαδικασίες, με στόχο τη μείωση του διοικητικού κόστους και την επιτάχυνση των αποφάσεων.

Ο έλεγχος νομιμότητας των πράξεων των ΟΤΑ ρυθμίζεται πλέον με ένα αντικειμενικό σύστημα εποπτείας, όπως προβλέπει η συνταγματική επιταγή, ενώ καταργούνται ή ενσωματώνονται παλαιότερες διάσπαρτες ρυθμίσεις.

Σύμφωνα με το υπουργείο, η πολυνομία των προηγούμενων ετών είχε οδηγήσει σε καθυστερήσεις, αυξημένο διοικητικό κόστος και έλλειψη ασφάλειας δικαίου. Ο νέος Κώδικας φιλοδοξεί να αποτελέσει ένα ενιαίο, καθαρό και λειτουργικό πλαίσιο για όλους τους ΟΤΑ.

Ο υπουργός Εσωτερικών Θοδωρής Λιβάνιος δήλωσε ότι ο Κώδικας είναι αποτέλεσμα «1,5 χρόνου συστηματικής δουλειάς» και εξέφρασε την ελπίδα ότι θα αποτελέσει «πολύτιμο εργαλείο και πυξίδα για μια νέα σελίδα στην ιστορία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης».

Ο Κώδικας βρίσκεται σε δημόσια διαβούλευση στο opengov.gr έως τις 4 Ιουνίου 2026, ενώ αναμένεται να κατατεθεί στη Βουλή προς ψήφιση εντός Ιουνίου.

[Σύνταξη – επιμέλεια: Αναστασία Οικονόμου]

# ΝΕΑ

• Κάνε like στη σελίδα  neaait.gr στο Facebook για να είσαι ενημερωμένος για ΟΛΑ!