Νέος χάρτης αποκαλύπτει τον ρόλο της σκοτεινής ύλης στη δομή του Σύμπαντος

Έναν χάρτη εξαιρετικά υψηλής ανάλυσης της σκοτεινής ύλης στο Σύμπαν δημιούργησε διεθνής ομάδα επιστημόνων, αποκαλύπτοντας με πρωτοφανή λεπτομέρεια τον καθοριστικό ρόλο που διαδραματίζει στη δημιουργία άστρων, γαλαξιών και πλανητών τα τελευταία δέκα δισεκατομμύρια χρόνια.

Στην έρευνα συμμετείχαν επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο Durham, το Εργαστήριο Αεριώθησης της NASA (Jet Propulsion Laboratory) και την Ομοσπονδιακή Πολυτεχνική Σχολή της Λοζάνης. Χρησιμοποιώντας δεδομένα από το διαστημικό τηλεσκόπιο James Webb, ανέλυσαν τα σχήματα περίπου 250.000 μακρινών γαλαξιών, δημιουργώντας τον πιο λεπτομερή χάρτη μάζας που έχει κατασκευαστεί μέχρι σήμερα για οποιαδήποτε περιοχή του Σύμπαντος.

Η περιοχή που μελετήθηκε καλύπτει δύο τετραγωνικές μοίρες του ουρανού στον αστερισμό Sextans και είναι γνωστή ως περιοχή COSMOS, μία από τις πιο καλά μελετημένες περιοχές του ουρανού, χάρη και στις προηγούμενες παρατηρήσεις του διαστημικού τηλεσκοπίου Hubble.

Για τον εντοπισμό της σκοτεινής ύλης, οι επιστήμονες αξιοποίησαν το φαινόμενο του βαρυτικού φακού. Η μάζα της σκοτεινής ύλης καμπυλώνει τον χώρο, με αποτέλεσμα να παραμορφώνει το φως που ταξιδεύει προς τη Γη από μακρινούς γαλαξίες, σαν να περνά μέσα από ένα ατελές γυαλί. Μετρώντας αυτές τις ανεπαίσθητες παραμορφώσεις, κατέστη δυνατή η χαρτογράφηση της κατανομής της αόρατης ύλης.

Ο νέος χάρτης, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό «Nature Astronomy», έχει διπλάσια ανάλυση σε σύγκριση με προηγούμενους χάρτες που βασίζονταν σε δεδομένα του Hubble και άλλων τηλεσκοπίων, ενώ εκτείνεται σε παλαιότερες εποχές της κοσμικής ιστορίας. Επιπλέον, περιλαμβάνει περίπου δέκα φορές περισσότερους γαλαξίες από αντίστοιχους χάρτες που προέρχονται από επίγεια παρατηρητήρια.

Η σκοτεινή ύλη

Αποτελεί περίπου το 85% της συνολικής ύλης του Σύμπαντος. Αν και δεν εκπέμπει ούτε απορροφά φως και παραμένει αόρατη στα συμβατικά τηλεσκόπια, αλληλεπιδρά με το Σύμπαν μέσω της βαρύτητας. Ο νέος χάρτης δείχνει ξεκάθαρα τη στενή ευθυγράμμιση μεταξύ σκοτεινής και κανονικής ύλης, κάτι που, σύμφωνα με τους επιστήμονες, δεν μπορεί να είναι τυχαίο. Η βαρύτητα της σκοτεινής ύλης φαίνεται να έλκει την κανονική ύλη και να καθοδηγεί τη δημιουργία κοσμικών δομών σε όλη τη διάρκεια της ιστορίας του Σύμπαντος.

Όπως επισημαίνει ο καθηγητής Ρίτσαρντ Μάσεϊ από το Ινστιτούτο Υπολογιστικής Κοσμολογίας του Πανεπιστημίου Durham, «ολόκληρο το στροβιλισμένο νέφος σκοτεινής ύλης γύρω από τον Γαλαξία μας έχει αρκετή βαρύτητα ώστε να τον κρατά ενωμένο. Χωρίς τη σκοτεινή ύλη, ο Γαλαξίας μας θα διαλυόταν».

Ο χάρτης αποκαλύπτει τον αόρατο αλλά καθοριστικό ρόλο της σκοτεινής ύλης

Από την πλευρά του, ο δρ. Γκάβιν Λερόι, επίσης μέλος της ερευνητικής ομάδας, τονίζει ότι «ο χάρτης αυτός αποκαλύπτει τον αόρατο αλλά καθοριστικό ρόλο της σκοτεινής ύλης, του πραγματικού αρχιτέκτονα του Σύμπαντος, που οργανώνει σταδιακά τις δομές που παρατηρούμε σήμερα».

Η ερευνητική ομάδα σκοπεύει στο επόμενο στάδιο να επεκτείνει τη χαρτογράφηση της σκοτεινής ύλης σε ακόμη μεγαλύτερες περιοχές, με στόχο την πλήρη κατανόηση της δομής και της εξέλιξης του Σύμπαντος.

Σύνδεσμος για την επιστημονική δημοσίευση: https://www.nature.com/articles/s41550-025-02763-9.

[Σύνταξη – επιμέλεια: Αναστασία Οικονόμου]

# ΝΕΑ

• Κάνε like στη σελίδα  neaait.gr στο Facebook για να είσαι ενημερωμένος για ΟΛΑ!